Mga Antipsychotic
Mahahalagang Punto
- Hinaharangan ng antipsychotics ang dopamine (D2) receptors; epektibo ang first-generation agents para sa positive symptoms, habang tinatarget ng second-generation agents ang positive at negative symptoms.
- Pinakamataas ang panganib ng extrapyramidal side effects (EPS) kabilang ang tardive dyskinesia sa first-generation (“typical”) antipsychotics.
- Mas mababa ang EPS risk ng second-generation (“atypical”) antipsychotics ngunit may kaugnayan ito sa metabolic syndrome, weight gain, at hyperglycemia.
- Maaaring mangyari ang neuroleptic malignant syndrome (NMS) sa alinmang generation at nangangailangan ng agarang paghinto ng gamot at emergency treatment.
- Maaaring makita sa loob ng ilang araw ang pagbuti ng agitation/hallucination, kadalasang sa loob ng ilang linggo ang delusions, at humigit-kumulang 1-2 months ang full effect.
- Maaaring mapabuti ng long-acting injectable antipsychotics ang adherence na may schedules mula twice monthly hanggang every 6 months.
- Sa older adults na may dementia-related psychosis, kapwa first- at second-generation antipsychotics ay may kaugnayan sa mas mataas na mortality risk.
Pathophysiology
Kasama sa psychosis ang abnormal dopaminergic, serotonergic, at glutamatergic neurotransmission. Ang positive symptoms (hallucinations, delusions, disorganized speech) ay kaugnay ng D2 receptor overactivity sa basal ganglia at limbic system. Ang negative symptoms (flat affect, avolition, social withdrawal) ay kaugnay ng dopamine underactivity sa prefrontal cortex.
Pangunahing kumikilos ang antipsychotics sa pagharang ng D2 receptors, kaya nababawasan ang positive symptoms. Hinaharangan din ng second-generation agents ang serotonin 5-HT2A receptors, na nag-aambag sa mas mahusay na kontrol ng negative symptoms at mas mababang EPS risk. Nagkakaiba ang early response timing: maaaring bumuti ang agitation at hallucinations sa loob ng ilang araw, habang ang delusions ay kadalasang bumubuti sa loob ng ilang linggo at maaaring umabot ng hanggang 6 weeks ang full therapeutic effect.
Classification
| Generation | Examples | Key Features |
|---|---|---|
| First-generation (typical) | Haloperidol, chlorpromazine, fluphenazine | Mataas na D2 blockade; mataas na EPS risk; epektibo para sa positive symptoms |
| Second-generation (atypical) | Risperidone, olanzapine, quetiapine, aripiprazole, clozapine | D2 + 5-HT2A blockade; mas mababang EPS; may metabolic risks |
Sa clinical selection, madalas inuuna ang second-generation options para sa positive-symptom management (karaniwang inilalaan ang clozapine para sa treatment-resistant pathways dahil sa neutropenia risk).
Nursing Assessment
NCLEX Focus
I-monitor ang extrapyramidal side effects, metabolic changes (weight, glucose, lipids), at QTc prolongation bago at habang may therapy.
- Suriin ang baseline vital signs, weight, BMI, fasting glucose, at lipid panel.
- Kumuha ng baseline at ongoing monitoring data ayon sa order: ECG (PR/QTc context), CBC, electrolytes, liver/renal function, thyroid panel, at glucose/lipid trends.
- Suriin ang kasalukuyang medications para sa QTc-prolonging drugs o anticholinergic burden.
- Para sa haloperidol lalo na, mag-screen para sa history ng Parkinson disease o Lewy-body dementia bago administration dahil sa mataas na sensitivity sa dopamine blockade.
- Mag-screen para sa personal o family history ng diabetes, cardiac arrhythmias, o metabolic disease.
- Suriin ang hyperprolactinemia effects (halimbawa galactorrhea, gynecomastia, sexual dysfunction, menstrual changes).
- Suriin ang involuntary movements gamit ang Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS) sa baseline.
- Nangangailangan ng baseline ANC (absolute neutrophil count) at REMS enrollment ang clozapine.
Nursing Interventions
- Ibigay kasabay ng pagkain para mabawasan ang GI upset; i-monitor ang orthostatic hypotension lalo na sa simula.
- Turuan ang mga pasyente na huwag biglang tumigil - i-taper sa gabay ng provider.
- I-monitor at i-report ang karaniwang class effects: dry mouth, constipation, blurred vision, urinary retention, drowsiness, dizziness, restlessness, weight gain, nausea/vomiting, at low blood pressure.
- Para sa sedation burden, i-coordinate ang dose timing sa provider at magpatupad ng fall-risk precautions nang maaga.
- Turuan ang clients na agad kontakin ang prescriber para sa involuntary o uncontrollable movements.
- Palakasin na maaaring mag-trigger ng withdrawal symptoms ang abrupt discontinuation, kabilang ang dizziness, nausea/vomiting, at uncontrolled mouth/tongue/jaw movements.
- Turuan ang clients na iwasan ang alcohol at ibang CNS depressants maliban kung malinaw na pinayagan, dahil maaaring lumala ang psychomotor impairment at safety risk.
- Sa inpatient clozapine pathways, bantayang mabuti ang bowel status (kabilang ang bowel sounds) dahil maaaring umusad ang severe constipation tungo sa intestinal ischemia/necrotizing colitis.
- Para sa highly suspicious/paranoid clients, buksan ang medications sa harap ng client at ipaliwanag ang bawat hakbang upang mabawasan ang mistrust at mapabuti ang cooperation sa administration.
- I-monitor ang mga senyales ng neuroleptic malignant syndrome (NMS): hyperthermia, severe rigidity, confusion/agitation, at autonomic instability. Bantayan ang kasamang lab abnormalities (mataas na WBC, creatine phosphokinase, liver enzymes, at myoglobinuria na maaaring may acute kidney injury). Itigil ang antipsychotic therapy at agad i-escalate kung pinaghihinalaan.
- Sa pinaghihinalaang NMS, asahan ang treatment plans kabilang ang dantrolene at bromocriptine kasama ang hydration, cooling, at electrolyte monitoring.
- Kung may kasabay na lithium, i-monitor nang mabuti para sa neurotoxicity cues (weakness, lethargy, fever, tremor, confusion, lumalalang EPS) at agad i-escalate.
- Clozapine: i-monitor lingguhan ang ANC sa unang 6 months dahil sa agranulocytosis risk (ANC <1500/mm3 → hold drug).
- Isaalang-alang ang long-acting injectable options para sa adherence barriers (halimbawa twice-monthly, monthly, every 3 months, o every 6 months formulations ayon sa agent).
- Sa clozapine pathways, i-coordinate ang ANC monitoring sa ilalim ng REMS requirements at agad i-escalate ang fever/infection signs.
- Palakasin ang class-specific teaching tulad ng sun protection/photosensitivity precautions at annual eye follow-up kapag may glaucoma risk o anticholinergic burden.
Extrapyramidal Side Effects (EPS)
- Akathisia: motor restlessness, hindi mapirmi sa upuan - maaaring mapagkamalang agitation
- Dystonia: involuntary muscle contractions (neck, jaw, eyes, o larynx) - airway emergency ang acute laryngeal dystonia
- Pseudoparkinsonism: tremor, rigidity, bradykinesia - nangangailangan ng dose reduction o anticholinergic
- Tardive dyskinesia: paulit-ulit na involuntary movements (tongue, face, limbs) - maaaring irreversible; mas karaniwan sa first-generation agents at long-term use
- Kadalasang bumubuti ang acute dystonia sa loob ng 10-30 minutes pagkatapos ng parenteral diphenhydramine o benztropine.
Beers Criteria
Potentially inappropriate ang antipsychotics sa older adults na may dementia - may kaugnayan sa mas mataas na panganib ng cognitive decline at kamatayan.
Anticholinergic Burden Risk
Maaaring lumala ng first-generation pathways ang urinary at bowel retention at magpataas ng intraocular pressure; mag-ingat nang higit sa BPH, mechanical o neurologic GI/GU obstruction, at angle-closure glaucoma contexts.
Boxed Warning
Ang older adults na may dementia-related psychosis na ginagamot ng antipsychotics ay may mas mataas na mortality risk. Mag-monitor nang mabuti para sa cardiovascular events at infections (kabilang ang pneumonia) sa populasyong ito.
Pharmacology
| Drug Class | Examples | Key Nursing Considerations |
|---|---|---|
| First-gen antipsychotics | Haloperidol, fluphenazine, chlorpromazine | Mataas na EPS/TD risk; i-monitor ang AIMS; gamutin ang acute dystonia gamit ang diphenhydramine o benztropine |
| Second-gen antipsychotics | Olanzapine, quetiapine, risperidone, aripiprazole, lurasidone | I-monitor ang weight, fasting glucose, lipids quarterly; mas mababa ang EPS ngunit mas mataas ang metabolic risk; tumataas ang lurasidone absorption kasabay ng pagkain |
| clozapine | Clozapine | Inilalaan para sa treatment-resistant schizophrenia; weekly ANC monitoring; agranulocytosis risk |
| VMAT2 inhibitors for TD | Deutetrabenazine, valbenazine | First-line pharmacologic options para sa persistent tardive dyskinesia pagkatapos ng antipsychotic reassessment |
Kasama sa aripiprazole-specific safety context ang bihirang compulsive-behavior patterns (halimbawa gambling, binge eating, compulsive shopping, o hypersexual behavior), na dapat i-screen at agad i-escalate.
Aplikasyon ng Clinical Judgment
Clinical Scenario
Ang pasyenteng nasa haloperidol para sa schizophrenia ay nagkaroon ng neck stiffness, upward deviation ng mata, at jaw rigidity.
- Recognize Cues: Acute dystonia - isang first-generation antipsychotic EPS.
- Analyze Cues: Biglaang EPS matapos ang antipsychotic administration.
- Prioritize Hypotheses: Acute dystonia na nangangailangan ng agarang paggamot.
- Generate Solutions: Ibigay ang IM diphenhydramine o benztropine ayon sa order; i-notify ang provider.
- Take Action: Ipatupad ang PRN order; muling suriin sa loob ng 20-30 minutes.
- Evaluate Outcomes: Nawala ang muscle spasm; isaalang-alang ang paglipat sa lower EPS-risk agent.
Related Concepts
- psychopharmacology - Pangkalahatang-ideya ng psychiatric medications sa iba’t ibang drug classes.
- psychotropic medications - Malawak na framework ng psychiatric drug class.
- antidepressants - Kasabay na paggamit sa schizoaffective disorder.
- metabolic syndrome and adult chronic disease risk - Pangunahing long-term risk sa second-generation antipsychotics.
- sedatives - Additive CNS depression risk sa kasabay na paggamit.
Self-Check
- Ano ang pagkakaiba ng first-generation at second-generation antipsychotics sa receptor action at side effect profiles?
- Ano ang apat na uri ng extrapyramidal side effects, at alin ang posibleng irreversible?
- Anong baseline at ongoing monitoring parameters ang kailangan para sa mga pasyenteng umiinom ng antipsychotics?